Το διαζύγιο συνδέεται συνήθως με άγχος, στενοχώρια και μεγάλη αλλαγή στη ζωή. Όμως τι συμβαίνει όταν ένας γάμος έχει μετατραπεί σε πηγή συνεχούς πίεσης; Μπορεί το τέλος μιας σχέσης να γίνει τελικά μια νέα αρχή;
Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους.
Ένα διαζύγιο μπορεί να είναι μία από τις πιο δύσκολες εμπειρίες στη ζωή ενός ανθρώπου. Από την άλλη πλευρά, όταν μια σχέση χαρακτηρίζεται για μεγάλο διάστημα από ένταση, συγκρούσεις ή σοβαρή δυσαρέσκεια, η απομάκρυνση από αυτή την κατάσταση μπορεί να προσφέρει σταδιακά ανακούφιση.
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η σχέση ανάμεσα στο διαζύγιο και την ψυχική υγεία είναι πολύ πιο σύνθετη από το «το διαζύγιο κάνει κακό» ή «το διαζύγιο κάνει καλό».
Το πρώτο διάστημα μπορεί να είναι πολύ δύσκολο
Ο χωρισμός αποτελεί μια σημαντική αλλαγή ζωής και συχνά συνοδεύεται από έντονο στρες.
Μελέτες έχουν συνδέσει τη διάλυση μιας σχέσης με συμπτώματα όπως άγχος, καταθλιπτική διάθεση και ψυχολογική δυσφορία. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσουμε τι προϋπήρχε και τι προκλήθηκε από το ίδιο το διαζύγιο.
Άλλωστε, πολλές φορές το διαζύγιο δεν ξεκινά από μια ξαφνική απόφαση. Μπορεί να προηγούνται μήνες ή ακόμη και χρόνια έντασης μέσα στη σχέση.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο
Αν ένας άνθρωπος ζει καθημερινά μέσα σε έναν γάμο γεμάτο συγκρούσεις, φόβο ή διαρκή ψυχολογική πίεση, το τέλος αυτής της κατάστασης μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά.
Δεν σημαίνει ότι το διαζύγιο είναι εύκολο.
Σημαίνει ότι η ζωή μετά το διαζύγιο μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να είναι ψυχικά καλύτερη από τη ζωή μέσα σε μια ιδιαίτερα επιβαρυντική σχέση.
Μάλιστα, μια διαχρονική μελέτη σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας διαπίστωσε ότι τα καταθλιπτικά συμπτώματα αυξάνονταν πριν και γύρω από τη διάλυση της σχέσης, αλλά στη συνέχεια μειώνονταν και επέστρεφαν περίπου στα προηγούμενα επίπεδα.
Δεν είναι το διαζύγιο που «θεραπεύει»
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν να πούμε ότι το διαζύγιο από μόνο του βελτιώνει την ψυχική υγεία.
Αυτό που φαίνεται να έχει σημασία είναι ολόκληρη η κατάσταση γύρω από τον χωρισμό: η ποιότητα της προηγούμενης σχέσης, η οικονομική κατάσταση, η κοινωνική υποστήριξη, η σχέση με τα παιδιά, η δυνατότητα να δημιουργηθεί μια νέα καθημερινότητα και πολλοί άλλοι παράγοντες.
Έρευνα για τη διάλυση σχέσεων επισημαίνει ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα και την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη παράγοντες που μπορεί να επηρεάζουν τόσο την ψυχική υγεία όσο και την απόφαση για χωρισμό.
Όταν το σπίτι έχει γίνει πεδίο μάχης
Ένας γάμος δεν είναι απαραίτητα ψυχικά προστατευτικός μόνο και μόνο επειδή υπάρχει.
Οι συνεχείς συγκρούσεις και οι αρνητικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ συντρόφων μπορούν να συνδέονται με προβλήματα ψυχικής υγείας. Σε μια δεκαετή διαχρονική μελέτη, η έντονη συζυγική πίεση συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης γενικευμένης αγχώδους διαταραχής, ενώ η ίδια η διάλυση του γάμου δεν συνδέθηκε από μόνη της με νέα εμφάνιση της διαταραχής.
Αυτό είναι σημαντικό γιατί μας θυμίζει κάτι απλό:
Δεν έχει σημασία μόνο αν κάποιος είναι παντρεμένος ή χωρισμένος. Έχει σημασία και το πώς ζει μέσα στη σχέση.
Τι γίνεται με τα παιδιά;
Εδώ η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη.
Το διαζύγιο των γονιών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στρεσογόνο γεγονός για ένα παιδί. Μετα-ανάλυση 54 μελετών, με περισσότερους από 500.000 συμμετέχοντες, βρήκε συσχετίσεις ανάμεσα στο γονεϊκό διαζύγιο και αυξημένο κίνδυνο για διάφορες δυσκολίες ψυχικής υγείας στην ενήλικη ζωή. Οι ίδιοι οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα αποτελέσματα αφορούν συσχετίσεις και ότι χρειάζεται να εξετάζονται παράγοντες που επηρεάζουν την προσαρμογή των παιδιών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που μεγαλώνει με χωρισμένους γονείς θα αντιμετωπίσει ψυχολογικό πρόβλημα.
Η εμπειρία του παιδιού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η ένταση των συγκρούσεων, η γονεϊκή υποστήριξη, η σταθερότητα και η ποιότητα της σχέσης με τους γονείς.
Μπορεί λοιπόν το διαζύγιο να γίνει μια νέα αρχή;
Ναι, για ορισμένους ανθρώπους μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας πιο ήρεμης ζωής.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εύκολη ή γενικά «καλή» λύση.
Το διαζύγιο μπορεί να φέρει οικονομικές δυσκολίες, αλλαγές στην καθημερινότητα, μοναξιά, προβλήματα σχετικά με τα παιδιά και έντονη συναισθηματική πίεση. Μετα-ανάλυση 94 μελετών έχει επίσης βρει συσχετίσεις μεταξύ διαζυγίου και ορισμένων δυσμενών δεικτών σωματικής υγείας, γεγονός που δείχνει πόσο σημαντική μπορεί να είναι η συνολική επιβάρυνση μιας τέτοιας αλλαγής.
Ταυτόχρονα, η προσαρμογή είναι δυνατή.
Μια μεγάλη διαχρονική μετα-ανάλυση για σημαντικά γεγονότα ζωής έχει δείξει ότι η ψυχολογική ευεξία δεν παραμένει απαραίτητα στα επίπεδα της περιόδου αμέσως μετά το γεγονός, αλλά μπορεί να ακολουθήσει μια διαδικασία προσαρμογής με την πάροδο του χρόνου.
Διαβάστε επίσης:
Το πραγματικό ερώτημα ίσως είναι διαφορετικό
«Είναι το διαζύγιο καλό ή κακό για την ψυχική υγεία;»
Αλλά:
«Πώς επηρεάζει την ψυχική υγεία η ζωή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το διαζύγιο;»
Για κάποιον που βρίσκεται σε μια ασφαλή και υποστηρικτική σχέση, ένα διαζύγιο μπορεί να αποτελέσει σημαντική απώλεια και πηγή στρες.
Για κάποιον που ζει επί χρόνια σε μια ιδιαίτερα συγκρουσιακή ή επιβαρυντική σχέση, η απομάκρυνση μπορεί σταδιακά να δημιουργήσει χώρο για ηρεμία, αυτονομία και μια διαφορετική καθημερινότητα.
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ταιριάζει σε όλους.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε: η ψυχική υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το αν κάποιος είναι παντρεμένος ή χωρισμένος, αλλά από την ποιότητα των σχέσεων, το περιβάλλον και τη στήριξη που έχει στη ζωή του.
